Çin uçak üreticisi Airbus ve Boeing ile rekabet edebilir mi?

Çin Başbakanı Li Keqiang, 2015’te, ana sektörlerdeki ithalatı yerli ürünlerle değiştirmeyi amaçlayan ‘Made in China 2025’ planını açıkladı. Buna göre, Çin yapımı ticari uçakların önümüzdeki yıllarda havacılık alanında pazar paylarını arttırmaları hedefleniyor.

Çin, kendi havacılık ve uzay ekipmanlarının geliştirilmesinde ilerleyerek, sektördeki iki ana uçak üreticisi Airbus ve Boeing’e olan bağımlılığını azaltabilir. Çin Ticari Uçak Şirketi (COMAC), 2008 yılında kuruldu.

COMAC, günümüzde Çin tarafından bağımsız olarak geliştirilen iki uçağa ve Rusya ile ortaklaşa geliştirilen bir başka uçak modeline sahip. Haziran sonunda, Çin’in devlet tarafından işletilen uçak üreticisi, kısa-orta menzilli turbo fan bölgesel uçağı ARJ21 teslimatlarıyla Air China, China Eastern Airlines ve China Southern Airlines filolarına resmen katıldı. COMAC iç pazarda pazar payını yavaşça artırırken, küresel havacılık hedeflerine ulaşmaktan ne kadar uzakta?

Eski ve yeni oyuncular

CNBC’nin haberine göre, büyük ticari uçak siparişlerinin yüzde 99’unu oluşturan ABD merkezli Boeing ve Avrupa Airbus ile küresel ticari hava yolculuğu uzun süredir bir ikili tarafından yürütülüyor. İki güçlü uçak üreticisi, sırasıyla 1916 ve 1969’dan beri ortalıkta ve onlarca yıldır sürekli olarak rakiplerini geride bıraktı.

COMAC, resmî web sitesine göre, bölgesel jeti ve 800’ün üzerinde büyük uçağı C919’un toplam siparişi ile şimdilik gökyüzünün çok küçük bir oyuncu. Airbus ve Boeing’e de geçtiğimiz on yılda 20 bini aşkın yolcu uçağı için sipariş verdi.

COMAC uçak siparişlerinin büyük çoğunluğu Çin havayolları tarafından verildi ve henüz hepsi teslim edilmedi. Reuters’e göre, test uçuşları çeşitli teknik zorluklarla kısıtlandığı için hala test aşamasında olan C919 programın en az beş yıl gerisinde.

ARJ21, COMAC’ın halen ticari operasyonda olan tek uçağı olsa da kesinlikle geçerli bir tehdit olarak görülmüyor. 90’a kadar koltuk ve 3.700 kilometre menzil ile tasarlanan uçak, yalnızca Çin’in ulaşım merkezlerinden daha küçük şehirlere bölgesel rotalarda hizmet veriyor.

Pistler kızışıyor

Ancak COMAC’ın benzersiz konumu ve hükümetin Çin yapımı uçakların geliştirilmesini teşvik etmesi göz önüne alındığında, şirket Çin’in en büyük hava taşıyıcılarına teslimat yaptı.

Temmuz ayında China Southern Airlines, ilk ARJ21 uçağını Guangzhou ve doğu Guangdong eyaletindeki bir şehir olan Jieyang’ı birbirine bağlayan bir hava rotasında hizmete sundu. Air China da aynı ay içinde başkentten İç Moğolistan’daki Xilinhot’a ilk ARJ21 uçuşunu kutladı.

Reuters’a göre COMAC, 2008’den beri C919’u geliştiriyor ve COMAC yetkililerine göre, sertifikalı olması ve 2021’de teslimata başlaması planlanıyor. Bu, ARJ21’in tamamlanmasıyla aradan kabaca 14 yıllık bir zamana denk geliyor.

Boeing ve Airbus büyük tek koridorlu uçaklarla rekabet etmek üzere tasarlanan C919, ticari uçaklara olan talebin bu yıl sönmesi beklenen önemli ölçüde uygunsuz bir zamanda ticari kullanım için de onaylanabilir.

Şirketin en büyük uçaklarından olan uzun menzilli geniş gövdeli CR929 uçağında bazı aksilikler yaşanıyor. Havacılık haber sitesi Simple Flying, Çin-Rus ortak girişiminin en erken 2028 yılına kadar teslimata hazır olmayacağını ve Rus tarafının gecikme için iletişim sorunlarına işaret ettiğini yazdı. Oysa uçağın 2025’te uçması ve 2027’de teslimatları yapması planlanmıştı.

COMAC, kısmen ABD merkezli General Electric’in ürettiği uçak motorunu kullanıyor. NYT, şubat ayında Trump yönetiminin bu motorun Çin’e satışını durdurmayı düşündüğünü bildirdi. Ancak o zamandan beri bu kavramın geçersiz olduğu görülüyor. İki ülke arasındaki çalkantılı ilişki göz önüne alındığında, gelecekteki bir yasak için görüşmeler sınırda ortaya çıkabilir.

Çin’in uçak üreticisinin yarattığı türbülansa rağmen, havacılık rakipleri, Çin’in kendi uçaklarını geliştirmeye olan ilgisini gelecek için güçlü bir sinyal olarak görüyor. Airbus-Boeing ikilisinin sonsuza kadar pazar lideri olması mümkün görünmüyor.  Airbus yönetimi, Çin’in bundan sonraki 10 ila 20 yılda rakip olarak görüyor.

Çin’in devasa ticari havacılık pazarı ve hükümetin desteği göz önüne alındığında, COMAC’ın bir gün Boeing ve Airbus ile rekabet etme potansiyeli var. Bununla birlikte, endüstri lideri havacılık ekipmanı geliştirmek için gereken süre beklenenden çok daha uzun sürebilir.

(Ryan Gandolfo’nun Thatsmags.com’daki makalesinden özetlendi)



Yazar: Kerem Kofteoglu
1963’te Mardin’de doğdu. İlk ve lise eğitimlerini İstanbul’da tamamladı. Dünya gazetesinde Reklam Bölümü'nde işe başladı. Sonra İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nı takip eden muhabirlerden biri oldu. Daha sonra sırasıyla Hürriyet Gazetesi’ne bağlı haftalık Ekonomist Dergisi ve Sabah grubunun Para dergisinde çalıştı. Bir dönem Turizm Yazarları Derneği’nin (TUYED) Başkanlığını yürüten Köfteoğlu, halen çeşitli dergilerde serbest gazetecilik yapıp, bazı kurumlara basın ve turizm danışmanlığı hizmeti veriyor.