Çin’de Atık Sınıflandırmalar İvme Kazanıyor

Beijing’de evsel atıkların sınıflandırılmasına ilişkin yasal düzenlemenin gözden geçirildikten sonra geçen 1 Mayıs’ta uygulamaya konmasının ardından atık tasnifi kamuoyunun yeniden ilgi odağı haline geldi. Konuyla ilgili farkındalık yaratmak için yerleşim alanlarına atık sınıflandırmayı örneklerle açıklayan posterler asıldı.

China Today’in Halkın Günlüğü muhabirleri Ye Xiaonan & Zhu Runhua’nın haberinden aktardığına göre, önceki aylarda Çin genelinde başka şehirlerde de benzer düzenlemelerin uygulamaya konması uygulamanın yaygınlaşmasını sağlamıştı. İnsanların yeni kuralları benimsemesine ve bunlara uyum göstermesine yardımcı olmak amacıyla yerel yöneticiler vatandaşların atıklarını kurallara uygun şekilde sınıflandırmasını ve böyle yapmanın faydalarını anlamasını sağlayacak yaratıcı yöntemler geliştirdi.

Kamuoyu atık sınıflandırma fikrine açık ama başlangıçta, bu işlemin kurallara uygun bir şekilde nasıl hayata geçirileceğine, örneğin “mutfak atığı”yla “geri dönüştürülebilir atık”, “zararlı atık”la “diğer atık” ayrımının nasıl yapılacağına ilişkin bir kafa karışıklığı yaşandı. Ya atığın hangi kutuya gideceğine karar verilemediği durumda ne yapmak gerekiyordu? İnsanların bu sorulara yanıt bulmak için sık sık yardıma ihtiyacı oldu.

Sichuan eyaletine bağlı Chengdu şehrinin Qingyang bölgesi sınırları dahilindeki Sidao Sokağı’nda 150 metre uzunluğundaki bir duvarın üzerine atık sınıflandırmasını konu alan bilgilendirici resimler boyandı. Çizimlerde Sichuan’ın sembolü sayılan dev panda yavruları “Neden atık sınıflandırmasına ihtiyacımız var?”, “Geri dönüştürülebilir atıkları nasıl çevre dostu bir şekilde kullanabiliriz?” gibi sorular soruyor. Öğretmenleri olan geyik de onları yanıtlıyor. Bu tür bir toplumsal eğitim fazla yer kaplamıyor ama halkın ilgisini çekmeyi de başarıyor.

Toplum benimsedi

Yerel yöneticiler, şehir sakinlerinin katılabileceği oyunlar ve başka faaliyetler geliştirdi. Bunların birinde, çocuklar farklı atık kategorileri için temsili çöp kutuları getiriyor ve anne-babalarının doğru atıkları bunların içine atmasını izliyor. Bu şekilde atık tasnifi halk arasında kök salıyor ve çevreci yaşam anlayışı tüm toplum tarafından benimseniyor.

Sidao Sokağı’nda çalışan bir kamu işçisi olan Xiong Feiyue, yürütülen kolektif çabalar sayesinde yöre halkının atık sınıflandırmasında giderek daha becerikli hale geldiğini söylüyor.

Beijing’de bir çok kuruluş atık tasnifi için programlar geliştirdi ve uygulamaya koydu. Örneğin Kadın Federasyonu geçen martta “güzel ev” girişimini başlattı ve öğrencilere ebeveynleriyle birlikte konu hakkında resimler, çizimler ve başka yaratıcı eserler hazırlamaları çağrısında bulundu. Anwai Santiao İlkokulu’ndan Feng Yichen, son kullanma tarihi geçmiş ilaçlar, yahni sosu paketleri gibi bir çok insanın hangi kategoriye ait olduğuna dair kafa karışıklığı yaşadığı unsurların kolayca ayırt edilebilmesi için bir bilgisayar programı yazdı. Çin’in önde gelen arama motoru Baidu, kullanıcıların atık tasnifi hakkında sesli, görüntülü ya da yazılı olarak sorduğu soruları yanıtlayan bir uygulama geliştirdi.

Hep birlikte yapılıyor

Atık sınıflandırma, tüm toplumun gönüllü katılımını gerektiriyor. Sidao Sokağı’nda yaşayan Bay Wu, akşam yemeğinden sonra mutfak atığını dışarı çıkarıyor ve belirlenen çöp kutularına atıyor. Çöp torbalarını attıktan sonra, adı Çince’de “birlikte sınıflandırma yapalım” ifadesinin telaffuzundan esinlenerek belirlenmiş bir uygulamayı kullanarak, cep telefonuyla çöp kutusunun üzerindeki kare kodu tarıyor. Her taramayla hesabına yeni puanlar ekleniyor ve Wu yeterince puan biriktirdiğinde bunlarla marketten çöp torbası ve başka günlük tüketim malzemeleri satın alabiliyor.

“Daha önce de çöplerimizi tasnif ediyorduk ama o işlem şu anki kadar detaylı değildi” diyor Bay Wu, “Şimdi zararlı atıklar için ayrı bir kutu var ve sınıflandırma yaptığımızda puan kazanabiliyoruz”. Diğer şehirlerde de atık tasnifini teşviklerle ödüllendirerek vatandaşların söz konusu uygulamanın somut faydalarını görmesini sağlayan benzer programlar var.

Beijing’in Batı Chang’an Caddesi bölgesinde yer alan yerleşim bölgelerinde daha da ileri bir adım atıldı ve atık sınıflandırma yoksullukla mücadeleyle entegre edildi. Vatandaşlar, kazandıkları puanları, WeChat vasıtasıyla, yoksul bölgelerde yetiştirilen tarım ürünleriyle değiştokuş edebiliyor. Bu uygulama, yöre halkının büyük ilgisini çekti ve hemen desteğini aldı. Yetkililer, programı daha da cazip kılmak için kullanıcılara sunulan tarım ürünleri çeşidini artırmayı planlıyor.

Taşıma sırasında tasnif

Nakliye, sınıflandırılmış atık imha sürecinin kilit halkası. Bazı vatandaşlar “Büyük uğraşlarla tasnif ettiğim çöp, kamyonda tekrar diğer çöplerle mi karışıyor?” diye soruyor. Zhejiang eyaletine bağlı Hanzhou şehrinin Jianggan bölgesi, çöp taşıma sürecini denetlemek için bir akıllı yönetim sistemi geliştirdi. Bölgede faaliyet gösteren her çöp kamyonunun arka tarafında bir ayakkabı kutusunun yarı büyüklüğünde bir sensör yer alıyor ve sensör her boşaltma öncesi ve sonrasında çöp kutularının ağırlığını ölçüyor, böylece her işlemde yükün ne kadar olduğu belirleniyor. Bu ölçümde kesinlik oranı yüzde 99’un üzerinde. Kamyonlarda ayrıca kameralar bulunuyor ve bu kameralar yardımıyla çöp kutularının üzerindeki renk ve işaretlerin yanısıra kamyon çalışanlarının faaliyetleri kayda alınıyor. Sonrasında bu görüntüler bir veri tabanına aktarılıyor ve gerektiğinde kolluk güçleri ya da sektörel denetim birimleri tarafından izlenebiliyor.

Akıllı yönetim sisteminde çöp kamyonlarının hareketleri, bu araçlara takılan GPS cihazları sayesinde gerçek zamanlı olarak izlenebiliyor. Yasal düzenleyiciler, önceden belirlenmiş güzergahlarla karşılaştırarak bölgedeki atık toplama sürecini takip edebiliyor. Bütün bu veriler, yasaların uygulanması sırasında çıkabilecek herhangi bir anlaşmazlığın çözümünde somut delil olarak kullanılabiliyor.

Atık imha zincirinin sonunda arıtma ve geri dönüşüm tesisleri bulunuyor. Şanghay’daki Laogang Yenilenebilir Enerji Merkezi’nin II. aşama projesinde, altı ıslak çöp işleme hattı tam kapasiteyle çalışarak günde bin 200 ton atığı arıtıyor. Merkezin yapımı süren geri dönüştürülmüş inşaat malzemeleri tesisi tamamlandığında, burada her gün 56 bin adet fırınlanma gerektirmeyen tuğla üretilecek. Merkezde evsel atıklar gelişmiş makinalar yardımıyla elektriğe, tuğlaya, çimentoya ve başka faydalı malzemelere dönüştürülüyor.

“Atık sınıflandırma, her halkanın diğerleriyle bağlantılı olduğu entegre bir süreç” değerlendirmesini yapıyor Hunan Üniversitesi Çevre Bilim ve Mühendisliği Yüksekokulu profesörlerinden Yuan Xingzhong ve ekliyor: “Atığın toplanmadan, taşınmadan ve arıtılmadan önce iyi tasnif edilmiş olması gerekiyor. Ancak bu şekilde uygulama, vatandaşların bizzat görebileceği gerçek sonuçlar üretebilir.” Yuan, ayrıca, geri dönüştürülmüş malzemelerden üretilmiş ürünlerin ayrı ve dikkat çekici etiketlerle satılmasını öneriyor; böylece müşteriler atık tasnifinin somut etkilerini hissedebilecek. (Kaynak: China Today)



Yazar: Kerem Kofteoglu
1963’te Mardin’de doğdu. İlk ve lise eğitimlerini İstanbul’da tamamladı. Dünya gazetesinde Reklam Bölümü'nde işe başladı. Sonra İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nı takip eden muhabirlerden biri oldu. Daha sonra sırasıyla Hürriyet Gazetesi’ne bağlı haftalık Ekonomist Dergisi ve Sabah grubunun Para dergisinde çalıştı. Bir dönem Turizm Yazarları Derneği’nin (TUYED) Başkanlığını yürüten Köfteoğlu, halen çeşitli dergilerde serbest gazetecilik yapıp, bazı kurumlara basın ve turizm danışmanlığı hizmeti veriyor.