İlk “Hava Aracı” Uçurtmalar…

Eski bir Çin deyişinde ifade edildiği gibi, insanlar ikinci kameri ayın ikinci günü uçurtma iplerini yapmaya başlar. Üçüncü kameri ayın üçüncü gününde ise uçurtmalarını uçurur. Çin’de mesire yerlerine gitmek, çiçek bakmak, uçurtma uçurmak gibi ilkbaharı karşılama gelenekleri günümüzde de uygulanıyor.

İnsanlar uçurtma uçururken ipi çekmek için koşmak ve uçurtmalarının nasıl uçtuğunu görmek amacıyla sık sık yukarı, göğe bakmak zorunda kalıyor. Dolayısıyla uçurtma uçurmak eğlenceli olduğu kadar sağlıklı bir faaliyet.

Uçurtma uçurmak, ilk kez Çin’de ortaya çıkmış ve zamanla ülke genelinde popülerleşmiş bir faaliyet. Uzun bir geçmişi olduğu için ilk hava aracı olarak da biliniyor. Çin’de uçurtmaya “zhiyuan” deniyor; bunun tam çevirisi “kağıttan kartal”—çünkü geçmişte uçurtmalar kağıttan yapılır; uçtuğunda da kartalı andırırdı. Uçurtmalar başlangıçta ölçüm ve işaretleşme gibi askeri amaçlarla uçuruldu. Zamanla uçurtma uçurmak sevilen ve eğlenceli bir faaliyet haline geldi. Geçmişte insanlar uçurtmalara bambudan yapılmış düdükler takardı. Uçurtma, rüzgarda süzülürken Çin zitheri olarak da bilinen geleneksel Çin çalgısı guzheng’le yapılan müziğe benzeyen bir ses çıkarırdı. Uçurtmanın Çince’deki modern adı olan “fengzheng” de buradan geliyor—“feng” rüzgar demek, “zheng”le de guzheng’e atıfta bulunuluyor. 7. yüzyılda uçurtma, Kore ve Japonya gibi komşu ülkelere yayıldı. 13. yüzyılda da Marco Polo tarafından Avrupa’ya tanıtıldı; sonrasında Avrupa ve Arap ülkeleri üzerinden Amerika ve Avustralya’ya kadar ulaştı.

Geleneksel felsefenin ifadesi

Geleneksel bir Çin uçurtması, ipek kumaş, bambu parçaları ve kağıt gibi malzemelerden makas, sıvı tutkal, alkol lambası, mürekkep fırçası ve boya gibi araçlar kullanılarak yapılır. Hammaddeleri gayet basit olmakla birlikte uçurtma yapmak gayet karmaşık bir süreç. Güzel ve iyi uçan bir uçurtma yapmak, ciddi bir ustalık gerektiriyor.

Geleneksel Çin uçurtması, aynı zamanda, insan ile doğa arasındaki uyumun somut bir ifadesi olarak, geleneksel Çin felsefesinin yanı sıra Çin halkının estetik anlayışı ve tercihini yansıtıyor.

Çin’de ilkbaharda uçurtma uçurmak bir gelenek.

Semayla insanlık arasındaki bütünlük, geleneksel Çin felsefesinin insanlıkla doğanın uyumlu bir aradalığına atıfta bulunan önemli kavramlarından biri. İlkbahar, sıcak ve güneşli bir havada tüm yaşayan şeylerin büyümesine ve canlanmasına sahne olan mevsim. Uzun soğuk kışın ardından gelen ılık esintinin keyfini çıkarmak için insanların dışarı çıkması gerekiyor. Uçurtma uçurmak, bu süreçte insanların en sevdiği faaliyetlerden biri haline geldi. Yaz aylarında insanlar yakıcı sıcaktan uzak durmak için dinlenmeyi tercih ediyor. Sonbahar ise hasat zamanı; insanlar hasatla ve olgunlaşmış meyvelerin tadını çıkarmakla meşgul oluyor. Kış ayları ise dondurucu ve rüzgarlı geçtiği için açık hava etkinliklerine uygun değil. Eski Çin’de insanlar günlük hayatlarında doğanın kurallarını izliyordu.

Uçurtma yapmak, hassasiyet gerektiren incelikli bir iştir. Geleneksel Çin uçurtması simetrik bir yapıya sahiptir; ip iskeletin orta bölgesine iliştirilir. Rüzgarın yönü ve gücü değiştiğinde uçurtmanın dengesini koruyabilmesi için iskeletin hem sert hem yumuşak malzemeden yapılması gerekir. Bir Çin uçurtmasının tüm karakteristikleri, önyargısız, barışçı ve dengeli bir varoluşa vurgu yapan Orta Öğretisi’nde işaret edilen geneleksel Çin felsefesine tekabül eder.

Weifang uçurtmaları

Uçurtma ilk kez Çin’de ortaya çıktı ama farklı yerlerde farklı şekillerde yapılıyor. Bunun en iyi örnekleri, Shandong eyaletinin Weifang şehri, Beijing ve Jiangsu eyaletinin Nantong kentinde üretilenler. “Uçurtmalar şehri” olarak bilinen Weifang, uçurtma üretimi ve kültürel alışverişiyle meşhur bir kent.

Bailang Nehri’nın kıyısındaki kumsal, uçurtma uçurmak için mükemmel bir yer. Burada her yıl çeşitli uçurtma yarışmaları düzenleniyor. Ülkenin dört bir yanından uçurtma satıcıları, ustalar ve uçurtmaseverleri şehre çeken bu etkinlikler sayesinde Weifang’ın uçurtma pazarı gelişmeye devam ediyor. Şehirde bazı yerel ressamların uçurtma tasarımı işine katılmasıyla çok yüksek fiyatlara satılan çok güzel uçurtmalar üretildi. İnsanların yüksek talepten ötürü bu tür uçurtmaları satın alabilmek için hala önceden rezervasyon yaptırması gerekiyor. Bu özel tasarlanmış uçurtmaların ortaya çıkması, Weifang’da uçurtma kültürünün daha da gelişmesini sağladı.

İnce ipek kumaş gibi malzemelerin kullanılmasıyla edindiği zarif ve narin görünüm, üzerine boyanan gerçekçi resimler, Weifang uçurtmalarını bir eğlence aracı olduğu kadar bir sanat eserine dönüştürüyor.  Weifang uçurtmaları 2006’da ulusal manevi kültür mirası listesine dahil edilen ilk unsurlar arasındaydı.

Beijing’in uçurtmaları

Beijing uçurtmalarını temsim eden tasarım, kırlangıç şekilli uçurtma. Beijing Olimpiyatları’nın beş resmi Fuwa Maskotu’ndan (iyi şans bebeği) biri olan Nini, Beijing’in kırlangıç şekilli uçurtmaları temel alınarak yaratıldı.

Beijing’de kırlangıç boldur. Her yıl havalar ısındığında kuzeye dönen kırlangıçlar, baharın gelişini haber verir ve şans getiren bir kuş olarak kabul edilir. Geçmişte Beijing’de yapılan uçurtmalar, basit modellere sahipti ve şehrin olağan güçlü rüzgarlarına dayanabilecek kadar güçlü değildi. Kızıl Köşkler Rüyası kitabının yazarı Cao Xueqin, ömrünün son yıllarının Beijing’de geçirdi. Güçlü rüzgara karşı koyabilecek, bu arada sanatsal güzellik sergileyecek bir uçurtma yapmak istedi. Geleneksel kırlangıç şekilli uçurtmayı sert kollar ve yumuşak kanatlardan oluşan bir iskelet benimseyerek geliştirdi. Sert kol uçurtmanın havada kararlılığını korumasını sağlarken yumuşak kanatlarla uçurtma  gerçek bir kırlangıcın gökte uçuşuna benzeyen bir görünüm kazandı. 2011’de kırlangıç şekilli Beijing uçurtması üretme geleneksel zanaatı manevi kültür mirası listesine dahil edildi.

Nantong uçurtmaları

Nantong, Güney Çin’deki başlıca uçurtma üretim bölgesi. Nantong uçurtmaları, gövdelerine iliştirilen farklı düdük kombinasyonları sayesinde gökte süzülürken çıkardığı kendine has müzikal efektlerle diğerlerinden ayrılıyor.

Nantong uçurtmaları geniş ve yassı bir şekle sahip.

Nantong uçurtmaları genelde geniş ve yassı oluyor. Büyüklerinin uzunluğu üç metreyi buluyor; en küçükleri bile 30-35 santimin altına inmiyor.

Kare, dikdörtgen, altıgen ya da sekizgen şekle sahip bu uçurtmalar, kırmızı, sarı ve siyah renkleriyle mavi gökyüzü ve beyaz bulutlarla keskin bir kontrast oluşturuyor.

Nantong uçurtmalarının ayırt edici özelliği, çıkardıkları müzikal ses efektleri. Uçurtmalara irili ufaklı düdükler bağlanıyor; bunların sayısı bir düzineden başlayıp yüzün üzerine kadar çıkabiliyor. Büyük düdükler su kabağından yapılıyor ve viyolonsele benzer bir ses çıkarıyor. Küçük düdükler ise kestane ya da gingko kabuğundan yapılıyor; bunların sesi tiz ve berrak. Uçurtma havada uçarken bu düdükler farklı tonlarda sesler çıkararak bir senfoni yaratıyor. Nantong uçurtmalarının yapımı gayet karmaşık bir süreç. Önce yeterince sert ama iskelet işlevi görebilecek esnekliğe sahip eski bir bambo kökü bulmanız lazım.

Ardından bambu parçalarını fırınlayıp solucanların zarar vermesini engellemek için zımpara kağıdıyla parlatacak ve vernikleyeceksiniz. Uçurtmayı yağışsız ve güneşli bir günde yapmak en iyisi. Simetri, uçurtmanın güçlü rüzgarlar karşısında dengesini koruması için kritik öneme sahip. Nantong uçurtmaları üretiminde kullanılan geleneksel zanaat, oymacılık, nakış ve kaligrafi gibi muhtelif teknikleri içeriyor. Süreç, ayrıca, aerodinamik, akustik ve meteoroloji gibi bilimleri de kapsıyor. Nantong uçurtmaları 2006’da ulusal manevi kültür mirası listesine dahil edilen ilk unsurlar arasındaydı. (Kaynak: China Today Türkiye’den özetlendi)



Yazar: Kerem Kofteoglu
1963’te Mardin’de doğdu. İlk ve lise eğitimlerini İstanbul’da tamamladı. Dünya gazetesinde Reklam Bölümü'nde işe başladı. Sonra İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nı takip eden muhabirlerden biri oldu. Daha sonra sırasıyla Hürriyet Gazetesi’ne bağlı haftalık Ekonomist Dergisi ve Sabah grubunun Para dergisinde çalıştı. Bir dönem Turizm Yazarları Derneği’nin (TUYED) Başkanlığını yürüten Köfteoğlu, halen çeşitli dergilerde serbest gazetecilik yapıp, bazı kurumlara basın ve turizm danışmanlığı hizmeti veriyor.