- 20 Nisan 2026
- Yayınlayan: Kerem Kofteoglu
- Kategori: Son Yazılar
Ulusal Halk Kongresi’nin milletvekili, Liu Rui ve ekibi, 20 yılı aşkın bir süre boyunca Jiaxing’deki bu “deney alanında” birbiri ardına zorlukların üstesinden gelerek su kalitesinde tarihi bir dönüşüme tanık oldular. Çin’in doğusundaki Zhejiang eyaletine bağlı Jiaxing şehrinde bulunan Yanguan Antik Kenti’nin 21 Aralık 2025 tarihli kuşbakışı görüntüsü.
ZHOU LIN /CHINA TODAY — Liu Rui,Çin’in en üst yasama organı olan Ulusal Halk Kongresi’nin milletvekili, Zhejiang’daki Tsinghua Üniversitesi Yangtze Deltası Bölgesi Enstitüsü (YDBE) başkan yardımcısı aynı zamanda Çevre Teknolojisi ve Ekoloji Bölümünün müdürüdür. Liu, Yangtze Nehri Deltası’nda su ekosistemi yönetimi alanındaki yirmi yıllık özverili çalışmalarının öyküsünü China Today’e anlattı.
1973 doğumlu Liu, lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimini Tsinghua Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra altı yıl Japonya’da çalıştı. 2007 yılında, bir Tsinghua mezununun daveti üzerine Çin’e dönerek YDBE’deki o zamanlar yeni kurulan Çevre Teknolojisi ve Ekoloji Bölümü’ne katıldı.
Liu, “Tsinghua Üniversitesi Yangtze Deltası Bölgesi Enstitüsü, Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in Zhejiang’daki görev süresi boyunca bizzat tasarladığı, adlandırdığı, hayata geçirdiği ve desteklediği yeni bir inovasyon platformudur” diyor. Zhejiang Eyaleti Halk Hükümeti ve Tsinghua Üniversitesi tarafından ortaklaşa kurulan enstitü, Zhejiang Eyaleti ve daha geniş Yangtze Nehri Deltası bölgesinin sosyal ve ekonomik kalkınma ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlıyor. Teknolojik inovasyon, hizmetler, yetenek yetiştirme ve yüksek teknoloji ticarileştirme alanında çalışmalar yapıyor. Tsinghua Üniversitesi’nin sosyal hizmet taahhüdünü yerine getirerek, bölgenin ekonomik dönüşümünü yönlendirmekte ve sürdürülebilir kalkınmasına da katkıda bulunuyor.
Tsinghua Su Koruma Görevlisinin Asıl Amacı
Liu, “Enstitünün yöneticileri beni davet etmek için Japonya’ya geldiler” diye hatırladıktan sonra, “Jiaxing’i olağanüstü güzel olarak tanımladılar. Tsinghua tarafından inşa edilen bu enstitünün bana araştırma yönümü özgürce seçme olanağı sağlayacağını vurguladılar. Japonya’da geçirdiğim süre boyunca, su geri dönüşüm sistemlerine ve kentsel yeşil alan gelişimine hayran kalmıştım. Ailem ve arkadaşlarımın da temiz su ve yeşilliklerle çevrili bir yaşamın tadını çıkarabilmeleri için ‘bu güzelliği eve geri getirmeye’ kararlıydım. Sonuç olarak, hızla geri dönmeye karar verdim” diye ekliyor.
Yangtze Nehri Deltası, Çin’in en yüksek nehir ağı yoğunluğuna sahip olup, yoğun nüfuslu, kümelenmiş şehirlerin ortasında iç içe geçmiş su yolları ve dağınık gölleri barındırıyor. YDBE’nin bulunduğu Jiaxing, Şanghay, Jiangsu ve Zhejiang’ın kesişme noktasında yer alıyor. Yukarıdan bakıldığında, birbirine bağlı suları dağınık yıldızlara ve dizilmiş incilere benziyor.
Ancak Liu, bu su kasabasının nehir sistemini yönetmenin zorluklarını hafife almıştı. Jiaxing’de saha araştırmasına başladığında, görünüşte cennet gibi olan bu su kasabasının aslında Çin’in su çevre yönetimi alanındaki en zor projelerinden birini sunduğunu keşfetti.
Jiaxing, Taihu Gölü’nün en alçak kesimlerinde yer alıyor. Hangzhou-Jiaxing-Huzhou Ovası için taşkın tahliye kanalı görevi görüyor. Su kaynaklarının yüzde 85’i yukarı havzadan gelir ve bu da kendi temiz su kaynağına sahip olmamasına neden olur. Sorunu daha da karmaşık hale getiren şey, bu tipik düzlük nehir ağının, kılcal damarlar gibi işlev gören ve son derece düşük su hareketliliğine sahip 20 binden fazla iç içe geçmiş su yolunu kapsamasıdır. Bu da onları kolayca kirlilik taşıyıcılarına dönüştürüyor. Tarihsel olarak, taşkın kontrolü için inşa edilen çok sayıda savak, su kütlelerini nispeten statik “bölmelere” daha da bölerek yönetim zorluklarını daha da artırdı.
Liu, “Jiaxing, su yönetimi konusunda klasik bir örnek teşkil ediyor” diyor. Hızlı ekonomik ve sosyal kalkınmanın sürekli yeni değişiklikler getirdiğini, ancak coğrafi kısıtlamaların, yoğun nehir ağına rağmen Jiaxing’i tarihsel olarak su kalitesinden kaynaklanan su kıtlığıyla karşı karşıya bıraktığını söyleyerek “Su her yerdeymiş gibi görünüyordu, ancak kaliteli yüzey suyu kıttı” diye ekliyor.
Liu, gelişen su ürünleri yetiştiriciliği sektörü, büyük ölçekli domuz çiftçiliği, tarımsal yaygın kirlilik, endüstriyel atık sular ve evsel atık sularının iç içe geçmiş bir zorluklar ağı oluşturduğuna da dikkat çekiyor.
Ancak Liu’yu kalmaya ikna eden de bu “ihtiyaç duyulma” duygusuydu. Büyük kurumlardan ve prestijli üniversitelerden Jiaxing’e gönderilen ilk uzman grubundan biri olarak, eşi benzeri görülmemiş bir saygı ve destek gördü. Liu duygularını, “Çevremdeki insanlar son derece nazik ve destekleyiciydi. İstenildiğimi ve ihtiyaç duyulduğumu hissetmek beni kalmaya motive etti” şeklinde özetliyor.
Sahada Küresel Zorluklarla Mücadele
Liu kısa süre sonra Jiaxing’in su yönetimi sorunlarının çok büyük olduğunu ancak şehrin ideal bir “deney alanı” görevi gördüğünü keşfetti. Bu karmaşıklık teknolojik yeniliği tetikledi ve yerel halkın temiz suya olan özlemi mükemmel bir çalışma ortamı yarattı. Devlet kurumlarının son derece işbirlikçi, su işletmelerinin oldukça profesyonel ve tüm toplum su sorununu çözmeye odaklandıklarını görüp, bu güçlü talebin başka hiçbir yerde eşi benzerinin görülmediğini gözlemledi.
Liu, Zhejiang Eyaleti Su Bilimi ve Teknolojisi Ana Laboratuvarı’nın başkanı olarak yirmi yılı aşkın bir süre boyunca ekibini Jiaxing’in beş ilçesi ve iki bölgesinin tamamına yayarak 14.700 kilometre uzunluğundaki nehirleri ve yaklaşık 100 çevre sanayi parkını inceledi. 10’nu aşkın büyük ulusal ve eyalet düzeyinde projeyi tamamladı. Çok sayıda bilimsel ve teknolojik ödül ve buluş patenti kazandı.
Liu “Bu, bir veya iki yılda tamamlanabilecek bir iş değildi, uzun süreli ve sürekli çabalar gerektiren bir kampanyaydı” diye açıklıyor. İlk dönemlerde Liu ve ekibi, iç içe geçmiş nehir ağındaki yukarı-aşağı yönlü korelasyon modellerini araştırdı. Tahmin modelleri oluşturarak kapsamlı manuel su kalitesi izlemesi gerçekleştirdi. Çevre koruma yatırımları arttıkça, Jiaxing, şehir ve ilçe düzeyindeki izleme istasyonlarının geniş bir veri ağı oluşturduğu kapsamlı bir çevrimiçi izleme sistemi kurdu.
“Artık bu devasa veri kümelerinin derinlemesine analizini yapmak için yapay zeka algoritmaları ve akıllı teknolojiler kullanıyoruz” diyen Liu şöyle devam ediyor: “Örneğin, yağmur sırasında belirli bir alanda su kalitesi bozulursa, bu durum altta yatan yeraltı boru şebekesinde potansiyel sorunlara işaret eder. Özel dönemlerdeki su tahliye kapısı işlemleri, kesitsel su kalitesi üzerinde muazzam bir etkiye sahiptir. Bu korelasyon analizleri sayesinde, kilit kirlilik alanlarını ve kritik zaman dilimlerini hassas bir şekilde belirleyebilir, ‘samanlıkta iğne aramak’tan ‘hassas teşhise dönüştürebiliriz.”
“Veri madenciliğinin” sadece teknolojik bir uygulama değil, yerel özelliklerle derinlemesine entegrasyon gerektiren “entegre bir inovasyon” olduğunu vurgulanıyor. Her lokasyonun kendine özgü çözümlere ihtiyacı var. Örneğin, sanayi parklarının durumları farklılık gösterir. Ancak dijitalleşme belirli bir seviyeye ulaştığında her biri için kalıplar ortaya çıkıyor.
Liu açıklamalarını “Gelecekte, yer altı boru şebekesi bilgilerini yer üstü nehir şebekesi bilgileriyle birleştirerek, yer üstü ve yer altındaki tüm çevresel verileri entegre edebilirsek, çok daha hassas bir kontrol sağlayabiliriz” diye sürdürdü.
Bu “dedektifvari” yönetim yaklaşımı, Liu’nun ekibi için günlük bir rutindir. Verilerdeki anormallikleri keşfedip, kirlilik kaynaklarını izlemek, ardından doğrulamak ve iyileştirmek için belirli teknik araçlar kullanılıyor. Sonuç olarak uygulanabilir çözümler oluşturuluyor. 20 yılı aşkın bir süredir, Jiaxing’deki bu “deney alanında” birbiri ardına zorlukların üstesinden geldiler. Su kalitesinde tarihi bir dönüşüme tanık oldular. Başlangıçta ağırlıklı olarak IV ve V sınıfı sudan günümüzde yüzde 100 III sınıfı suya ulaşarak, Yangtze Nehri Deltası bölgesindeki su çevre yönetimi için bir ölçüt haline geldiler.
Jiaxing Uygulamalarından Kanuna
2018’de Liu, Ulusal Halk Kongresi milletvekili seçildi ve 13. ve 14. Ulusal Halk Kongresi’nde art arda dönemler görev yaptı. Laboratuvardan Halkın Büyük Salonu’na geçişiyle birlikte, bakış açısı Jiaxing’deki tek tek nehirler ve göllerden, ulusal ekolojik medeniyet gelişiminin daha geniş bir resmine doğru genişledi. Her yıl, uzun süreli saha çalışmaları ve düşüncelerinden kaynaklanan önemli önerilerini Beijing’deki oturumlara taşıyor.
Bu yıl çevreyle ilgili iki öneri sundu. Bunlardan biri “çift karbon kontrolü” ile ilgili. Ülke “enerji tüketimi çift kontrolünden” “karbon emisyonu çift kontrolüne” geçiyor. Karbon değerlendirme standartları, proje erişim standartları ve karbon ticareti piyasa mekanizmaları hızla iyileştiriliyor. İşletmelere karbon emisyonlarını gerçekten azaltmaları için motivasyon ve seçenekler sunulmasını istedi. Diğeri ise kentsel yenilemede su çevresel yönetimine, özellikle de “kentsel venöz sistem” olarak adlandırdığı yağmur suyu ve kanalizasyon boru şebekelerinin sistematik olarak yenilenmesine odaklanıyor.
“Bu boru şebekeleri otuz ila kırk yıldır mevcut ve birçoğu yenileme aşamasına giriyor. Ancak boru şebekeleri oldukça sistemli; bunları geleneksel idari bölümlere göre yönetmek bütüncül bir bakış açısından yoksun. Sorunlu alanlar, yatırımın en kolay sağlanabileceği yerler olmak zorunda değil” diyor.
Bu nedenle, yasal ve kurumsal düzeyde sistematik yönetim gerekliliklerinin oluşturulmasını, projelerin daha geniş bir bakış açısıyla ele alınmasını, tek tek kasabaları birim olarak ele almamasını, bunun yerine genel teşhis, hassas yatırım ve değerlendirme sonrası düzeltme süreçlerini kapsayan tam zincirli kapalı döngüler halinde uygulanmasını önerdi. Aynı zamanda, işletme ve bakım finansmanı garantilerinin ve yönetim mekanizmalarının netleştirilmesinin, sorunla ilgilenen belirli bir bölümün bulunmasını sağlayacağını vurguladı.
Yıllar süren bu gelişmelere tanık olan Liu, çevre kanunu taslağının kabul edilmesini dört gözle bekliyor. “Bildiğim kadarıyla, bu, dünyada ekolojik ve çevre kanunu olarak nitelendirilen ilk yasa ve aynı zamanda Çin’in Medeni Kanun’dan sonraki ikinci kanunu olacak” diyor.
Görüşülmekte olan taslak yasa, geleneksel kirlilik önlemeden ekolojik korumaya, yeşil düşük karbonlu kalkınmaya ve yasal sorumluluğa kadar her şeyi kapsayan beş bölüm ve 1.242 maddeden oluşuyor. “Geliştirilmiş sistematik entegrasyon”un belirleyici özelliğini somutlaştırıyor. Liu, “Bu, nehir havzalarında yukarı havza-aşağı havza koordinasyonunu ve bölgesel koordinasyonu daha iyi teşvik ederek, yüksek kaliteli kalkınma ve ekolojik korumanın entegrasyonunu sağlayabilir” diye açıklıyor.
Liu, özellikle yasanın ileriye dönük yapısını vurguladı: yeşil düşük karbonlu kalkınma ve doğal kaynak korumasını, Çin’in Beş Yıllık Planlarının kurumsal avantajlarıyla birleştiriyor. Liu bu konuda şu bilgileri veriyor: “15. Beş Yıllık Planın (2026-2030) taslak metni 20 ana gösterge öneriyor. Bunlar arasında, yeşil ve düşük karbonlu kalkınma için karbon azaltımı, kirlilik azaltımı ve çevre koruma etrafında beş gösterge öneriliyor. Ayrıca, uygulamayı sağlamak için Ulusal Halk Kongresi denetim sistemleri de mevcut. Bunların hepsi Çin’in yönetim anlayışını ve Çin’in büyük bir sorumlu ülke olarak konumunu yansıtıyor.”
Gelecek Nesiller İçin…
Yıllar içindeki yönetim başarıları tartışılırken, sıradan insanların da görebileceği bazı dönüştürücü değişikliklere dikkat çeken Liu “2007 yılında ilk döndüğümde su kalitesi çok kötüydü, büyük bir kısmı IV ve V sınıfındaydı. Şimdi ise ülke genelinde III. sınıf su kalitesine sahip bölümlerin oranı yüzde 90’ı aştı. Taihu Gölü’nün en alçak noktasında yer alan ve Yangtze Nehri Deltası’nda en yüksek üretim ve yaşam yoğunluğuna sahip bölgeyi temsil eden Jiaxing, yüzde 100 III. sınıf su kalitesine ulaştı. Küçük kırsal dereler bile artık kristal berraklığında akıyor, bu daha önce hayal bile edilemezdi” diyor. Bir zamanlar pis kokulu hendekler olan yerler, şehir ve kırsal sakinler için dinlenme alanları haline geldi. ‘Berrak sular ve yemyeşil dağlar paha biçilmez varlıklardır’ kavramı burada canlı bir şekilde ifade buldu. Hava kalitesindeki iyileşme de aynı derecede somutlaştı.
Hava kalitesinin kötü olduğu bir dönem vardı, ancak şimdi hava kalitesinin iyi olduğu gün sayısı daha fazla olduğunu söylüyor. Daha da sevindirici olan ise çevre yönetiminin kırsal kalkınmayı nasıl teşvik ettiği. Bir zamanlar, yoğun nüfuslu ve arazi kıtlığı çeken Yangtze Nehri Deltası’nda kırsal yeşil alanlar çok azdı. Şimdi, iyileştirilmiş kırsal çevreler sayesinde insanlar berrak suları ve yemyeşil dağları kullanarak pansiyonlar ve kırsal turizm geliştirip gelir elde ediyorlar. Bu değişiklikler somut ve sadece istatistiklerden daha ikna edici.
Bu değişikliklerin ardında, çevre korumasına yapılan önemli ulusal yatırımlar ve Liu gibi sayısız çevre uzmanının sarsılmaz özverisi yatıyor. İlk manuel izlemeden günümüzün yapay zeka destekli akıllı analizine, tek noktalı müdahaleden sistematik yaklaşımlara ve yerel uygulamalardan ulusal mevzuata kadar, Liu’nun “güzel manzaraları eve geri getirme” hayali yavaş yavaş gerçeğe dönüşüyor.
Liu, “Kendimi inanılmaz derecede şanslı hissediyorum” dedikten sonra “Jiaxing bana keşif için özgür bir alan, karmaşık ve zorlu bir deney alanı sağladı. Neredeyse 20 yıldır burada çalışıyorum ve derin bağlar kurdum. Öğrendiklerimi memleketimin gelişimine uygulayabilmek ve gerçekten bir ‘su şehri’ haline geldiğini görmek – işte bu en büyük başarı duygusu” diye ekliyor.
Şimdi, “iki oturumda” bile Liu’nun düşünceleri hâlâ su kasabasındaki o nehirlere geri dönüyor. Önerileri, karbon piyasası mekanizmalarının dikkatli bir şekilde ele alınmasını, boru şebekesi yönetimi için sistematik vizyonları ve insan ile doğa arasında uyumlu bir birlikteliğin sürekli olarak aranmasını içeriyor. Tsinghua Üniversitesi’nden Yangtze Nehri Deltası’nın su kasabalarına, laboratuvarlardan Halkın Büyük Salonu’na kadar, bu su koruyucusu, en zorlu zorlukların üstesinden gelmenin gerçekten de gelecek nesiller için berrak suları ve yemyeşil dağları koruyabileceğini özverisiyle kanıtladı.
