Engelliler için refaha giden yol oluşturuldu

Yunnan eyaletindeki öncü girişimler, somut olmayan kültürel mirası kullanarak pratik beceriler geliştiriyor.  Geliştirilmiş politika desteği, hedefli yardımlar, Yunnan eyaletinin yoksulluğu azaltma ve kırsal kalkınma çabalarına sürekli bir ivme kazandırıyor. Bu da engelli bireylerin sadece hayatta kalmaktan uzun vadeli gelişime doğru ilerlemelerine yardımcı oluyor.

CHEN XI /CHINA TODAY — Çin genelinde, eyaletler ve belediyeler, yerel koşullara bağlı olarak, engelli bireylerin istihdamını kolaylaştırmak için çeşitli girişimler benimsedi. Birçok etnik azınlığın yaşadığı Çin’in güneybatısındaki Yunnan eyaletinde, engelli bireylerin istihdamının kırsal kalkınmayla bütünleştirilmesine odaklanılıyor. Politika rehberliği aracılığıyla, engelli bireylerin istihdamı eyalet hükümetinin geçim kaynakları girişimlerine dahil edilip, istihdam ve girişimcilik için kapsamlı bir destek sistemi kuruldu.

Somut olmayan kültürel mirası ve istihdamı birleştiren yenilikçi bir model, Yi etnik grubunun nakış, ahşap oymacılığı ve gümüş kakmalı siyah bakır üretimi gibi özel sektörler için geliştirildi. Yunnan’ın Chuxiong Yi Özerk Bölgesi’ndeki Yi nakışı, engelli kadın nakışçılar için iş imkanları yaratmış ve eserleri uluslararası moda haftalarında sergilendi.

2020 yılından bu yana Yunnan, 70.000’den fazla kişiye beceri eğitimi sağladı. 15 ulusal düzeyde eğitim merkezi kurulmuş ve hedefli çalışmalar yoluyla 30.000’den fazla iş imkanı yaratıldı. Bu sayede Yunnan, istihdamı teşvik ederek engelli bireyler için ortak refaha giden etkili bir yol keşfetmiş ve kırsal kalkınmaya güçlü bir ivme kazandırıyor.

Acemilikten Uzmanlık Eğitimine

13 Ekim 2025’te, üçüncü Chuxiong Moda Haftası’nın podyumunda, sadece 105 santimetre boyunda olan engelli Yi nakışçı Zhang Huazhi, kırmızı işlemeli bir kıyafetle yavaşça spot ışıklarının önüne yürüdü. Elbisedeki ipek iplikler ışıklar altında parıldayarak, uzak bir dağ köyünden uluslararası sahneye uzanan yolculuğunu yansıttı.

Zhang, “Küçükken dağlarda yaşıyordum ve ailemizin fakir olduğunu hissetmiyordum. Köydeki her hane sazdan evlerde yaşıyordu ve kasabaya giden tek bir toprak yol vardı” diye hatırlıyor. Çocukken görebildiği en güzel şeyler, büyükannesinin işlediği çiçekler ve kuşlardı. Büyükannesi ona, “Bir zanaat öğrenmelisin, bu senin geçimini sağlayacak” demişti.

Zhang, Yi nakışını öğrenmeye başladığında, yalnızca kaba keten kumaş üzerinde pratik yapabiliyordu. Yanlış giden dikişler tekrar tekrar sökülüp yeniden yapılıyordu. Zhang’ın parmak uçlarında ince nasırlar oluşana kadar büyükannesi onaylayarak başını sallamadı ve kıymetli pamuk ipliklerini ona vermedi. Zhang, ilk işlemeli kurdelesini 0,5 RMB’ye sattı ve parayı daha fazla iplik ve kumaş almak için kullandı. Hem geçimini sağlamak hem de ailesinin gelirine katkıda bulunmak için nakış öğrenmeye devam etti.

2012’den sonra, yoksulluğu azaltma ve kırsal kalkınma girişimleri dağlık bölgelere de ulaştı. Chuxiong il hükümeti, etnik kültürel kaynaklardan yararlanarak Yi kültür endüstrilerini güçlü bir şekilde destekledi. Kırsal kalkınmayı hızlandırmak için 100.000 kadın nakışçı yetiştirmeye karar verdi. Chuxiong Engelliler Federasyonu, yerel somut olmayan kültürel mirastan yararlanarak engelli insanlara yardımcı olmak amacıyla Yunnan’da bir ilk olan Yi nakış eğitim merkezini kurmak için çeşitli paydaşlardan kaynakları bir araya getirdi. Ayrıca, 2.000 engelli kadın nakışçıya iş imkanı sağlayan Kadın Nakışçılar Eğitim Programı’nı da başlattı.

Engelliler Federasyonu ve eğitim merkezi arasındaki iş birliği sayesinde Chuxiong, engellilere yönelik yardım girişimlerini desteklemiş. Esnek, evden çalışma imkanına sahip çok sayıda yetenekli engelli kadın nakışçı yetiştirildi. Zhang, Kadın Nakışçılar Eğitim Programına katıldıktan sonra, elleriyle zarif giysileri süsleyen geleneksel iğne işçiliğinde ustalaştı.

Zhang, il engelliler federasyonunun desteğiyle Nanhua ilçesinde bir Yi nakış işletmesi kurarak 16 engelli kadın nakışçı için iş imkanı yarattı ve gelirlerini artırdı. Çalışanlarından dördü önde gelen nakışçı olarak seçildi. Zhang’ın kendisi de engelliler için istihdam yaratma ve girişimciliği teşvik etme konusunda örnek bir model olarak tanındı. Yunnan Teknik Koleji’nde somut olmayan kültürel miras danışmanı olarak görev yapmaya davet edildi ve burada 800’den fazla öğrenciye eğitim verdi.

Geçimini Sağlayıp,  Saygı Kazanmak

Somut olmayan kültürel miras olan gümüş kakmalı siyah bakır işçiliğinin mirasçılarından Wang Guangliang, Yunnan eyaletinin Kunming şehrine bağlı Dongchuan ilçesinin dağlık bölgesinde doğdu.

Çocuk felci nedeniyle engelli olan Wang, 18 yaşında ilk kez dağlardan ayrıldı. Üç farklı araç kullandıktan sonra Dongchuan şehir merkezine ulaştı ve Kunming’deki bir eko-tesiste performans sanatçısı olarak iş buldu.

Başka fırsatlar arayan adam, Kunming Engelli Kişiler İstihdam Hizmetleri Merkezi’nde şansını denemeye karar verdi. Bir hafta sonra, Engelli Kişiler Federasyonu’ndan bir telefon aldı ve kendisine, gümüş kakmalı siyah bakır işçiliğinde çırak almak isteyen bir usta zanaatkarın olduğu bildirildi. Zanaatın öğrenilmesinin çok zor olduğu ve karar vermeden önce iyice düşünmesi gerektiği konusunda uyarıldı. Bu usta zanaatkar, somut olmayan kültürel miras zanaatının ulusal düzeyde bir mirasçısıydı ve daha önce hiç engelli bir çırak almamıştı.

“Bu işi öğreneceğim. Ne kadar zor olursa olsun, yapacağım!” diye karar veren Wang, 2011 yılında bir bavul ve tüm birikimiyle eğitim salonuna geldi. Bu işi öğrenmek, hayal ettiğinden çok daha zor oldu. En zorlu işlem, küçük bir çekiç kullanarak bakır levhaya hassas bir şekilde vurarak düzgün ve eşit aralıklı oluklar oluşturmaktı. Görünüşte basit olan “doğru ve düzgün vuruşlar” gereksinimi, uzun saatler süren tekrarlanan pratik gerektiriyordu. Wang her gün aletlerini ilk alan ve en son bırakan kişiydi.

Wang, ustalığı geliştikçe Kunming Altın Madalyası sahibi bir zanaatkâr olarak tanındı. 2019’da ilçe düzeyinde somut olmayan kültürel miras temsilcisi oldu ve 2025’te belediye düzeyinde mirasçı unvanına yükseltildi. Onu daha da gururlandıran şey ise, ustalığı sayesinde Kunming’de bir ev satın alarak hem istikrarlı bir yaşam hem de tatmin edici bir işe sahip olabilmesidir.

Günümüzde, daha fazla engelli insan, bu somut olmayan kültürel mirası öğrenmek için gümüş işlemeli siyah bakır eğitim salonuna geliyor. “Bu zanaat bana sadece maddi güvence vermedi. Hayata olan güvenimi de artırdı” diyen Wang, yeni kursiyerlere sabırla rehberlik ediyor ve deneyimlerini çekinmeden paylaşıyor. Wang, “Umarım onlar da benim gibi burada geçimlerini sağlayabilecekleri ve başkalarından saygı kazanabilecekleri bir beceri öğrenirler” diyor.

Bir Oyma Bıçağı ve Bir Avuç Kil

Yunnan’ın kuzeybatısındaki Jianchuan ilçesinde yaşayan ağaç oymacısı Yang Yuansong’un oyma bıçağı, Çin dağlık bölgesine özgü katalpa ağacından yapılmış. Alet bir tahta üzerinde süzülürken, Yunnan’ın batısındaki Weishan Yi ve Hui Özerk İlçesi’nde yaşayan seramik sanatçısı Ge Shang’en, avuç dolusu kili toprak formlarına dönüştürüyor. Sabah ışığında ağaç talaşları etrafa saçılarak eski Çay-At Yolu’nun manzaralarını ortaya çıkarırken, kil tekerlek üzerinde dönerek Bai etnik grubunun totem sembolü olan Wamao veya kiremit kedileri şekline getiriliyor.

Yang Yuansong, “Tek bir kişinin refahı gerçek refah sayılmaz; gerçek refah ancak insanlar birlikte refah içinde olduklarında geçerlidir” diye düşünüyor. 2015 yılında memleketi Jianchuan’a dönen Yang, Jianchuan ahşap oymacılığının somut olmayan kültürel miras zanaatında ustalaştı ve bir ahşap oyma atölyesi kurdu. Bai etnik azınlığının bir üyesi olan Yang, engelli bireyleri desteklemeye ve kırsal alanları canlandırmaya derinden bağlıydı. Yang, 64’ü engelli olmak üzere toplam 208 kişiye ücretsiz eğitim verdi. Bıçakları kalem, ahşabı ise yazıt olarak kullanan Yang ve çırakları, Jianchuan’ın bin yıllık ahşap oymacılık kültürünü yaşatmaya devam ediyor.

Fabrika hem bir atölye hem de engelli ve engelsiz insanların birlikte çalıştığı sıcak bir yuva. Bazı çıraklar yetenekli ahşap oymacıları haline gelmiş ve somut olmayan kültürel mirasın mirasçıları olarak ünlendiler. Diğerleri ise Yang’ın desteğiyle kendi atölyelerini açmış ve kendi işlerini kurdu.

Fabrika, mineral pigmentler kullanarak sanatsal değeri pratiklikle birleştiren kültürel ve turistik ürünler yaratmak için kendine özgü boyalı ahşap oyma teknikleri geliştirdi. İşletmeyi hane halklarıyla birleştiren bir girişim, yakındaki köylüleri hammadde temini gibi tedarik zinciri faaliyetlerine dahil ederek, somut olmayan kültürel mirası kırsal canlanma için güçlü bir itici güce dönüştürdü.

Jianchuan’dan 200 kilometre uzaklıkta, Weishan Yi ve Hui Özerk İlçesi, Liuhe Köyü’nde, somut olmayan kültürel miras mirasçısı ve çömlekçilik ustası Ge Shang’en yaşıyor. Her ikisi de kırsal kesimde yaşayan zanaatkârlar olan Yang ve Ge, hiç tanışmamış olsalar da aynı çabayı gösteriyorlar: somut olmayan kültürel mirası, engelli bireylerin daha dolu bir yaşam sürmeleri için bir yol haline dönüştürmek…

Ge, kaderin onu somut olmayan kültürel miras alanına getirdiğini söylüyor. 2004 yılında, 30 yaşına girdikten kısa bir süre sonra, onu engelli bırakan bir trafik kazası geçirdi. Evden uzakta çalışamadığı için babasından çömlek yapımını öğrenmeye başladı. Durumunu öğrenen yerel Engelli Kişiler Federasyonu onu birçok kez ziyaret etti ve yardım sağladı. 2018 yılında Ge, engelliler arasında girişimcilik konusunda il düzeyinde bir model olarak belirlendi ve 10.000 RMB mali destek aldı.

Federasyon ayrıca onu e-ticaret eğitimiyle tanıştırarak çevrimiçi pazarlama dünyasına hızlı bir şekilde girmesine yardımcı oldu. Şimdi, Ge’nin çömlek atölyesi, Bai geleneksel çömlek türü Wamao’ya odaklanarak 20’den fazla seramik ürün çeşidi üretiyor. Engelliler de dahil olmak üzere 13 işçiyi istihdam ederek köylüleri ortak refaha doğru yönlendiriyor.

CHEN XI , Engellilik ve Çin dergisinde muhabir olarak çalışıyor.