Yüzyıllık bir topluluk ve açıklık

100 yıldan fazla bir süre önce, Hainan eyaletinin başkenti Haikou’daki Qilou (Alt Sundurma) Caddesi boyunca uzanan bölge, daha iyi yaşam koşulları arayışıyla deniz yolculuklarına çıkan Hainanlıların kalkış noktası olarak hizmet veriyordu. Zhao Aihua,  2009 yılında koruma ve yenileme projesini üstlendiği Qilou Caddesi’nde görülüyor. 

XIA YUANYUAN / CHINA TODAY — Daha sonra biriktirdikleri parayla geri dönerler ve günümüzde denizaşırı deneyimlerinin hatırası olarak duran etkileyici Çin-Batı tarzı binaları inşa ederlerdi.

Bir asır sonra, Hainan Serbest Ticaret Limanı’nın gelişmesiyle, bir zamanlar kalkış noktası olan yer, şimdi gözde bir buluşma yeri haline geldi. Yeni nesil Hainan yerleşimcileri, yurtdışından dönen Çinliler ve uluslararası sanatçılar artık bu bölgeyi evleri olarak benimsiyor. Qilou Caddesi, yerel halkın, sanatçıların ve girişimcilerin eklektik bir karışımının yönlendirdiği bu dönemin dönüşümlerine tanık oldu ve yeni bir açıklık dönemi başlattı.

Zhao Aihua, 2009 yılında Qilou Caddesi’nin koruma ve yenileme projesini üstlendiğinde, çürümüş bir manzarayla karşılaştı. Nanyang mimari tarzındaki binalar yapısal olarak hasar görmüş ve harap haldeydi. İşletmelerde ağırlıklı olarak hırdavatçılar, elektrikli ev aletleri mağazaları ve bakkallar bulunuyordu. Bu durum, caddenin ünlü bir tarihi ve kültürel cadde olarak nitelendirilmesinden çok uzaktı.

Proje lideri olarak görev yapan ve daha sonra Haikou Qilou Caddesi Yatırım ve Geliştirme Şirketi’nin başkanı olan Zhao, “Felsefemiz ‘eski caddenin yeniden inşası’ndan ‘koruma ve restorasyon’a, ardından da kentsel yenilemeye evrildi” diyor. Projenin amacının yıkım ve yeniden inşa değil, tarihi canlandırmak olduğunun farkındaydı.

Binaların özgünlüğünü geri kazandırmak için ekibi titiz bir çalışma yürüttü. Eski inşaat malzemelerini test ettiler, üreticilere orijinal özelliklere göre üretim yaptırdılar. Eski fotoğrafları incelediler ve eski nesillerin ev sahiplerine danıştılar. Tüm bunlar binaların orijinal görünümünü yeniden yaratmak içindi. Zhao, “Kuzey-güney yönlü toplu konut binalarının temel yapısını koruduk. Sadece ağır hasar görmüş binalar için, dış cephenin değişmemesi koşuluyla iç mekanları modern ticari amaçlı yeniden tasarlıyoruz” dedi.

Dönüşümün zorlukları aynı zamanda zihniyet değişikliklerinden de kaynaklanıyor. İş insanları para kazanamamaktan endişe ederken, mülk sahipleri boş kalmaktan korkarlar. Zhao’nun ekibi her hane ile iletişime geçti ve onlara mahallenin gelecekteki gelişim beklentileri konusunda güvence verdi. Kültür, turizm ve yaratıcı sektörlerde eski iş modellerini aşamalı olarak ortadan kaldırmak ve yenilerini tanıtmak için bir işletme veri tabanı oluşturdular. İşletmelerin sorunsuz bir geçiş yapmasına yardımcı olmak için kira sübvansiyonları sağlandı.

Günümüzde, cadde Haikou’nun en cazip ulusal doğal güzellik alanı haline geldi ve yılbaşı günü ziyaretçi sayısı 110.000’i aştı. Daha da önemlisi, yenileme çalışmaları bölgenin orijinal tarihi özelliklerini korudu ve yerli halkın toplu olarak yer değiştirmesi önlendi. Zhao, “İnsani duygu ve yerel kültür ortadan kalkarsa, yenileme kesinlikle başarısız olur” diyerek eski caddenin özgünlüğünün korunmasını sağladı.

Zhao’nun ekibi, caddenin geleceği için sağlam bir temel attı. 490’dan fazla bina restore edilirken, tarihi bir alan modern zamanlara uyum sağlayacak şekilde yeniden şekillendirildi. Hainan Serbest Ticaret Limanı’nın inşası ve vize muafiyeti politikalarının getirilmesiyle birlikte, bölge ziyaretçi sayısında ve uluslararası alışverişlerde, Hong Kong, Makao ve Tayvan gibi Çin’in diğer bölgelerinden ve Japonya, Güney Kore ve İtalya gibi diğer ülkelerden sanat sergilerinde bir artış gördü. Dükkan alanları oldukça rağbet görmeye başladı. Yurtdışından dönen birçok kişi ve genç girişimcinin iş kurmak için geri dönmesiyle, caddenin ticari manzarası organik olarak gelişti.

Kültür endüstrisini güçlendirmek

Sanatçı Chen Ru, Qilou Caddesi’nde dünyaya bir köprü kurdu. 2018 yılında Hainan Serbest Ticaret Limanı politikasının etkisiyle, daha önce ABD’de eğitim görmüş olan bu Qionghai (Hainan eyaletinin doğusundaki bir şehir) doğumlu sanatçı, memleketine döndü. Caddede 15 yıldır kullanılmayan terk edilmiş bir binayı kiraladı ve iki yıldan fazla bir süre boyunca burayı Çin’in Qilou mimari tarzındaki tek sanat galerisine dönüştürdü.

Chen, “Serbest ticaret limanının temel cazibesi, sanat eserlerine uygulanan sıfır gümrük vergisi ve birçok ülke için vizesiz giriş politikalarında yatıyor” diyor. Bu politikalar, uluslararası sanatçıların Hainan’da faaliyet göstermelerini, sergi açmalarını ve ticaret yapmalarını büyük ölçüde kolaylaştırıyor. “Beijing  ve Şanghay gibi şehirlere kıyasla, Hainan, uluslararası sanat kaynaklarını çekmemizi kolaylaştıran politika avantajlarına sahip” diye ekliyor.

Politikanın faydaları hızla somut sonuçlara dönüştü. 2024’te açıldığından beri Qilou Sanat Galerisi, İtalya, Güney Kore ve Japonya da dahil olmak üzere çeşitli ülke ve bölgelerden sanatçılar ile kurumlarla iş birliği yaparak uluslararası sanat alışverişi için önemli bir platform haline geldi. Galeri şimdi uluslararası iş birliğini daha da derinleştirmek için İtalya’da genç sanatçılar için bir konuk sanatçı programı kurmayı planlıyor.

Özel bir kuruluş olarak galeri, finansman ve işletme gibi zorluklarla karşı karşıya olsa da geleceğe dair güvenini koruyor. Hainan Serbest Ticaret Limanı’nın kültürel yenilik için verimli bir zemin olduğuna inanıyor. Buradaki politika avantajlarından yararlanarak caddeyi gerçek bir uluslararası sanat alışveriş platformuna dönüştürmeyi umuyor.

Chen’in galerisi, Hainan Serbest Ticaret Limanı politikalarının kültür endüstrisini nasıl güçlendirdiğinin en güzel örneklerinden biridir. Kurduğu sanat köprüsü, yüzyıllık caddeye en yeni uluslararası sanatı getirerek, bu tarihi bölgeye uluslararası bir bakış açısı ve çağdaş bir canlılık katıyor.

Somut olmayan kültürel mirasın canlandırılması 

Hainan, sadece yetenek ve fikirleri kendine çekmekle kalmıyor, aynı zamanda küresel toplulukla bağlantı kurma konusunda da kendine güveniyor. Hainan’a daha önce göç edenlerin soyundan gelen Huang Yaosen, Hainan’ın yerel kültürünü dünyaya yenilikçi bir şekilde sunmayı hedefliyor.

Haikou Somut Olmayan Kültürel Miras Koruma ve Miras Derneği ve YiYo Sanat Müzesi’nin başkanı olarak Huang, yaşlanan yerel somut olmayan kültürel miras uygulayıcılarının karşılaştığı zorlukları ve bu eski zanaatların düşük sanayileşme seviyesini takip etti.

Huang “Somut olmayan kültürel miras genellikle eski bir izlenim veriyor, ancak ben onu trend haline getirmek istiyorum” diyor. Daha önce Shenzhen’de kültürel ve turizm fikri mülkiyet projelerinde çalışmış olan Huang, bu değişimi sağlamanın anahtarının pazarlama ve tüketicilerin ilgisini çekmekte yattığına inanıyor. Bu nedenle, gençleri kültürel miras öğelerine çekmeye odaklandı. Müzesinde, dokunulabilen, deneyimlenebilen ve tüketilebilen canlı bir kültürü sergileyen sergiler yer alıyor.

Müzenin birinci katındaki Sanat Süpermarketi, onun felsefesini somutlaştırıyor: Li (bir etnik azınlık grubu) brokarının desenleri modern takılara uygulanıyor. Guangdong Eyaleti’nden gelen genellikle acı olan bitki çayları tatlı bir tada dönüştürülüyor. Yerel Hainan çayı, meyve aromalı dondurulmuş kurutulmuş malzemelerle birleştirilerek yeni ve trend içecekler yaratılıyor.

Huang, “Somut olmayan kültürel miras, günlük yaşamdan ayrılamaz ve tüm sektörleri birbirine bağlayabilir” diyor. Daha ileriye dönük olarak, somut olmayan kültürel mirası sebze pazarlarına taşıdı. Bir kültür haftası düzenledi ve mineleme, batik boyama, Hindistan cevizi oymacılığı ve diğer eski sanat ve el sanatları üzerine 20’den fazla kurs sunan bir gece okulu kurdu.

Bu etkinlikler, kentli gençlere geleneksel becerileri öğrenmek için sosyal bir alan sağlıyor. Ekibi tamamen 1990’larda doğmuş, somut olmayan kültürel mirasın çekiciliğini genç bir bakış açısıyla keşfetme konusunda yetenekli ve böylece geleneksel el sanatlarının modern hayata entegrasyonunu teşvik eden bireylerden oluşuyor. Genç bir bakış açısıyla ve pazar odaklı bir yaklaşımla Huang, eski kültürel mirasın yeni yönlerini ortaya çıkararak çağdaş toplumda gelişmesine olanak tanıyor.

Zhao Aihua, eski sokağın özünü koruyup canlandırmaktan, dünyayla bağlantı kurmaya kadar, Chen Ru sokağın dünyaya görünmesini sağlayan bir pencere açarken, Huang Yaosen ise sıfırdan yeni bir büyüme yaratıyor. Onların hikayeleri, bir yapbozun parçaları gibi, modern bir Rönesans’ta bir araya gelerek, daha açık ve kendine güvenen bir Hainan’ın açıkça ortaya çıktığı Qilou Sokağı’nın bugünkü görüntüsünü oluşturuyor.