Bouyeililerin Giyimi Zengin ve Karmaşıklık

Bouyei etnik grubunun geleneksel giyim tarzı gayet zengin ve karmaşık. Nesilden nesile aktarılan uzun bir gelişme sürecinin yarattığı bir tarihin ardından Bouyei halkı kendine özgü bir giyim karakteristiği ve kıyafet kültüründe zengin bir birikim oluşturdu.

Bouyei  halkının giyimi, Çin ulusal giyim kültürü hazinesi içinde Bouyei kültür ve geleneğinin kristalleşmiş hali. Bouyei, ağırlıklı olarak Çin’in güneybatısındaki Nanpan Nehri, Kızıl Nehir Vadisi ve kollarının oluşturduğu bölgede yaşayan bir etnik azınlık. Karmaşık coğrafi koşullara sahip nispeten kapalı bu doğal çevre, Bouyei halkının en özgün ifadesini geleneksel kıyafetlerinde bulan eşsiz kültürünün ortaya çıkmasını sağladı. Bouyei giysilerinin yapımının içerdiği karmaşıklık ve gerektirdiği ustalık, bu zanaatı Çin’in manevi kültür mirasının bir parçası haline getirdi.

Bouyei halkının geleneksel giyim tarzı bölgelere göre farklı özellikler sergiliyor. Genel anlamda, Bouyei erkek ve kadınları mavi, yeşil, siyah ve beyaz renklerde giyinmeyi seviyor. Genç ve orta yaşlı erkekler, çoğunlukla mavi, siyah ve beyaz renklerde türbanlar takıyor. Önü kısa ve uzun olabilen, sağdan düğmeli beyaz gömlek, en yalın tarzlardan biri. Uzun gömlekler, genellikle mavi, siyah ya da beyaz renkte oluyor. Pantolonlar ise çoğunlukla düz ve ağı geniş bir tarza sahip. Bouyei halkı, geleneksel olarak, kumaş ya da deriden yapılmış ayakkabılar giyiyor.

Bouyei kadınlarının kıyafetleri de bölgelere göre farklılıklar arz ediyor. Kadınlar genellikle kısa bir üst parçayı geniş etekler ya da uzun pantolonlarla eşleştiriyor. Yaka, manşet ve pantolon paçaları dantelle süsleniyor. Bouyei kadınları, başlarına turkuaz, beyaz ya da ekose eşarplar takıyor, bunlara gümüş bilezik, küpe, gerdanlık gibi takılar eşlik ediyor. Genellikle sivri uçlu, işlemeli ayakabılar giyiyorlar. Bouyei giysilerinde yaygın olarak yalın ve ağırbaşlı renkler kullanılıyor. Bazı bölgelerde kadınların geniş yakalı, kısa üst giyimlerine her tarafı pileli etekler eşlik ediyor. Boyun, omuzlar ve yenler dantelle süsleniyor.

Nakışlı ayakkabılarla tamamlıyor

Etekler, genellikle beyaz fon üzerinde mavi çiçeklerin yer aldığı batik kumaştan yapılıyor. Bele çoğunlukla dantelli siyah bir kuşak sarılıyor. Kadınların çoğu, mavi ve siyah renklerdeki pileli etekleri işlemeli mavi apronlar ve nakışlı ayakkabılarla tamamlıyor.

Guizhou eyaleti sınırları içindeki Qianxinan Bouyei ve Miao Özerk İli’ne bağlı Wangmo ilçesinde Bouyei halkı dans ediyor.

Bouyei giysileri, aynı zamanda, etnik grubun kendi özgü adetlerini de yansıtıyor. Gençler birbirlerine aşklarını ifade ederken genç kadınlar, hatıra olarak genellikle kendi yaptıkları giysi, mendil ya da ayakkabıları kullanıyor. Hepsinin saçları örgülü olan bekar kadınlar, düğünden sonra bir süre daha baba evinde kalmaya devam ediyor. Çiftin ağustos-eylül arasında belirlenmiş bir günde evlenmesinin ardından bir sonraki yılın nisan ayında, iki kadın, damadın ailesi tarafından, gelinin saçlarının örgüsünü çözdükten sonra geline bambu filizi kabuğu ve yeşil kumaştan yapılmış bir başlık giydirmek için bu eve gönderiliyor. Gelin, bu merasimden sonra, artık kocasının ailesiyle birlikte yaşamaya başlıyor. Tamamen Bouyei halkına özgü bir gelenek olan bu kıyafet değişikliği, kadının evlilik hayatının resmen başladığını ifade ediyor. Bouyei giysileri, günlük giyim ve merasim elbisesi olarak ikiye ayrılıyor. Bouyei halkı, geleneksel yeni yıl kutlamaları ve kültürel Üçüncü Ayın Üçüncü Günü gibi büyük festivaller sırasında özel elbiseler giyiyor. Bu incelikli kıyafetlerin süslemeleri de karmaşık ve seçkin oluyor. Yukarıdan aşağı, eşarplar, bluzlar, uzun gömlekler, göğüslükler, pantolonlar, etekler, kuşaklar, çiçekli ayakkabılar ve her nevi takı, bu tarzın parçalarını oluşturuyor. Günlük giyim ise çok daha yalın; sadece eşarp, bluz ve pantolondan ibaret bu tarzın üst parçalarında nakış veya dantel süslemeye rastlanmıyor.

Özgün renk korunuyor

Bouyei kadını Wei Qizhen, “manevi kültür mirası” batik ve dokuma becerilerini Huangguoshu Şelalesi Turistik Bölgesi’nde sergiliyor.

Bouyeiler, giysilerinde, genellikle kendi dokudukları ve boyadıkları kumaşları kullanıyor. Kumaş, beş farklı renkte olabiliyor. Mor renk için mor çimen, çivit mavisi ve camgöbeği için çivit, siyah için de çivit ve yabani çimen kullanılıyor; ayrıca ağaç kabuğunun (Calligonum) kaynatılmasıyla kızıl kahverengi boya elde ediliyor. Boyanmış kumaşlar, çoğunlukla örgü, çizgi, erik çiçeği ve balıksırtı gibi motiflere sahip 200’den fazla desen içeriyor. Bu tür doğal boyalar ve ilginç desen tercihleri, Bouyei halkının yalın ve coşkulu karakterini yansıtıyor. Boyama sürecinde yaygın olarak batik ve düğüm boyama tekniği kullanılıyor. Batikte Bouyei kadınları kumaşın üzerine doğrudan mum bıçağıyla desenler çiziyor; mumlama, boyama, mumdan arındırma ve temizleme gibi çok sayıda işlemin ardından düz renkli kumaş parlak renkli bir kumaş ürüne dönüşüyor.

Düğüm boyamada ise beyaz kumaş düğümlenmiş halde boyaya batırılıyor ve boya kumaşın düğümlenmiş kısımlarına ulaşmıyor. Nakış, yaka, manşet, omuz ve eteklerin süslenmesinde kullanılan yaygın bir işleme tekniği. Bouyei halkı, kıyafetlerini parlak renklerle süslemeyi seviyor. Standart süsleme, yen, yaka ve apronlar gibi kısımlar üzerine işlenen parlak desenlerden oluşuyor. Mendil ve el çantası gibi küçük eşyalar da renkli desenlerle süsleniyor. Bouyei giysi yapım teknikleri, hem bu etnik grubun kadim kültürünün kristalleşmiş hali hem de Çin ulusal giyim kültürünün önemli bir parçası.

(Kaynak: No. 93 Courtyard Museum’da geleneksel kültür araştırmacısı Guo Zhidong’un China Today Türkiye’deki yazısından özetlendi.)



Yazar: Kerem Kofteoglu
1963’te Mardin’de doğdu. İlk ve lise eğitimlerini İstanbul’da tamamladı. Dünya gazetesinde Reklam Bölümü'nde işe başladı. Sonra İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nı takip eden muhabirlerden biri oldu. Daha sonra sırasıyla Hürriyet Gazetesi’ne bağlı haftalık Ekonomist Dergisi ve Sabah grubunun Para dergisinde çalıştı. Bir dönem Turizm Yazarları Derneği’nin (TUYED) Başkanlığını yürüten Köfteoğlu, halen çeşitli dergilerde serbest gazetecilik yapıp, bazı kurumlara basın ve turizm danışmanlığı hizmeti veriyor.