Altay’daki Gobi Çölü’nde bulunan özel bir bitki olan gaubau kender yetiştiriciliği sayesinde geçmişin kum fırtınalarına boğulan kasabası şimdi yeşile döndü. Bu bitki, Gobi Çölü’nde bir kasabanın kaderini değiştirdi. Yukarıdaki fotografta Çin’in kuzeybatısındaki Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi’nin sınırları dahilindeki Altay’da etnik kostümlü bir turist, gaubau kender çiçekleri arasında yürüyor.

LIANG XIAO /CHINA TODAY TÜRKİYE –– Zeng Guo 42 yaşında. Kum fırtınaları onun için bitmeyen korkunç bir hatıra. O, Çin’in kuzeybatısındaki Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi’ne bağlı Altay’da bir kasaba olan Alahake’deki Gobi Çölü’nde doğup büyüdü.

Geçmişte, bölge sakinlerinin kum fırtınalarına direnmesinin bir yolu yoktu. Sonuç olarak, bir fırtına geldiğinde içeriye saklanmak zorundaydılar. “Gobi Çölü’nde kum fırtınaları ciddi bir sorundu. Her üç veya beş günde bir, beş ila yedi gün süren bir kum fırtınaları dalgası gelirdi. Aile arazimizde durup ileri baktığımda sadece kendi toprak parçamızı görebilirdim. Dünyanın geri kalanı sarı kumla doluydu” diye anlatıyor Zeng o günleri Beijing Review’ya.

Ama şimdi, sadece Altay’daki Gobi Çölü’nde bulunan özel bir bitki olan gaubau kender yetiştiriciliği sayesinde geçmişin kum fırtınalarına boğulan kasabası yeşile döndü. Kasaba sakinlerinin de geliri artmış durumda. Şimdi bir gaubau kender ekim üssünün yöneticiliğini yapan Zeng, bu değişimden yararlananlardan biri.

Alahake’de, 11 bin 500 kayıtlı hane halkının yüzde 85’inden fazlasını, ana üretim modeli hayvancılık olan Kazak etnik grubu oluşturuyor. Kasaba, antik çağlardan bu yana çobanlar için tuz kaynağı olan bir tuz gölü ile ünlü. Çölde herhangi bir su kaynağından uzak bir konumda bulunan göl suyunun tuz içeriği, güçlü buharlaşmanın etkisiyle nispeten yüksek bir seviyede. 1960’ların ortalarında burada kurulan tuz tarlalarında çiftlik hayvanları için yılda 600-700 ton tuz üretilebiliyordu.

Doğal ortamdan ötürü bitki örtüsü, sığır ve koyun gibi çiftlik hayvanlarını desteklemeye yeterli değil. Bu nedenle, hayvanlar beslenmek için genellikle bitki köklerini kazıyor. Sonuç olarak, bölgedeki ekolojik ortamın gelişimi bir kısır döngüye giriyor. Alahake sakinlerinin karşı karşıya kaldıkları şey büyük bir ölüm kalım krizi oluyor.

FAYDALI ÇIÇEKLER

Zeng’in doğmasından iki yıl sonra, reform ile dışa açılma politikasının uygulamaya konması sayesinde, Zeng’in ailesi 2 mu’dan (0.13 hektar) büyük bir tarım arazisi için sözleşme yaptı. Daha sonra çobanlardan aşama aşama biraz daha toprak kiraladı. Zeng, evlendikten sonra babasından ailesinin sorumluluğunu aldı ve topraklarında çok sıkı çalışmaya devam etti. O ve karısı, hafif tuzlu suyla sulanabilen ayçiçeği yetiştiriciliğinde uzmanlaştı. 2005 yılında bu işten yılda 30 bin yuan (4 bin 300 ABD $) civarında gelir elde ettiler.

Fakat bu tarz bir iş, çift için çok fazla belirsizlik anlamına geliyordu. Çiftçiler dalgalı seyir izleyen ürün trendlerini öngörme yeteneğine sahip değil. Çeşitli faktörlerin etkilediği hasat, satın alma fiyatı düştüğünden bazı yıllarda kar getirmedi. Geleneksel tarım endüstrisinin risklerinden mustarip olan Zeng, çiftçiliği bırakıp kasabada bir iş bulma fikrini gündeme getirdi bir kere. O dönem şehirde işletmeler olmadığı için, bunu uygulamaya koyamadı. Üstelik, bakmakla yükümlü olduğunu düşündüğü yaşlı anne-babasını bırakmaya içi elvermedi.

Bu sırada, Shenzhen’de, Altay’dan binlerce kilometre uzakta, tekstil girişimcisi Liu Qizhen, uzmanlarla birlikte Çin’in batısını dolaşıyor. Mavimsi kenevirotu adında soyu tükendiği söylenen yüksek kaliteli, lifli bir bitki arıyordu. Bitki ilk defa 1952 yılında ünlü tarım ekonomisti Dong Zhengjun tarafından Xinjiang’da, yabani olarak büyüdüğü Luobu Ovası’nda keşfedildi.

En sonunda Liu, Alahake’de 8.2 hektarlık bir arazi parçasında yetişen bir bitki buldu ama bunun saygın “Çin’in Florası”nda bahsi geçen önceki mavimsi kenevirotu türlerinden farklı bir bitki olduğu anlaşıldı. Bu yeni bitkiye Altay Gaubau Kender adı verildi.

Gobi Çölü’nün mücevheri olarak kabul edilen gaubau kender hazinelerle dolu. Taç yaprakları kozmetikte hammadde olarak kullanılabiliyor. Üç yıldan uzun bir süre boyunca büyüyen yaprakları, kavrularak çaya dönüştürülebiliyor ve bu çayın kilogram fiyatı 1000 yuana (144 ABD $) kadar çıkabiliyor. Yedi yıl sonra saplar liflere dönüştürülüyor ve bu liflerden yapılan giysiler sağlığa faydalı olduğu kadar gayet yüksek bedellere satılıyor.

Bu bitkiye dair en dikkat çekici nokta, kum fırtınasıyla mücadelede üstlendiği rol. Bitkinin kökleri aşırı gelişiyor, çok yıllık kökler 30 yıldan fazla yaşayabiliyor ve her yıl yeni yatay kökler ortaya çıkıyor. Bu nedenle, gaubau kender’in kum fırtınalarının önlenmesi ve suyun rezerve edilmesinde önemli bir etkisi var.

2006 yılının şubat ayında Zeng, Liu tarafından kurulan Altay Gaubau Tea Co. Ltd.’de çalışmaya başlayan ilk grup içindeydi. Gobi Çölü’nde kurulan deneysel bir serada, Zeng ve meslektaşları yapay olarak yetiştirilen ilk gaubau kender ekimini yaptı. Bugün, Alahake’de standartlaştırılmış ekim alanı bin 460 hektara, yabani gaubau kender’in ıslahı için oluşturulan arazinin genişliği de 4 bin 20 hektara ulaşmış durumda. Her yıl Gobi Çölü, hazirandan ağustosa kadar yaklaşık 100 gün boyunca gaubau kender çiçeklerinden oluşan uçsuz bucaksız kızıl bir okyanusa dönüşüyor.

ORTAK ZENGİNLİK

Yerel yönetimden bir yetkili olan Liu Xingpu, Beijing Review’ya verdiği demeçte, “Ekolojik çevreyi korumak için sadece tek bir şirkete bel bağlamıyoruz. Bu yılın sadece ilk yarısında, şehir idaresi tarafından düzenlenen ağaçlandırma çalışmasında 20 binden fazla ağaç dikildi. Buna ek olarak yem yetiştiriciliğini teşvik etmek için büyük gayret gösteriyoruz. Söz konusu girişime yerel yetiştiriciler de güçlü bir destek veriyor. Çünkü ilk amaç arazi kullanımını optimize etmek ve ekolojiyi korumak olsa da bu sayede çiftlik hayvanı yetiştirme maliyetleri de düşüyor” diyor.

Hükümetin, işletmelerin ve bölge sakinlerinin ortak çabalarıyla Alahake’nin çevresi büyük ölçüde geliştirildi. Ara sıra çıkan bir rüzgar dışında, büyük ölçekli kum fırtınaları temelde ortadan kaldırıldı. Şirketin yönetim kadrosuna dahil olmasından bu yana Zeng’in ailesinin geliri yedi kat arttı, ancak yine de sözleşmeli arazide tarım yapmayı sürdürüyorlar. Bu artık aile için önemli bir gelir kaynağı değil, daha çok bir zevk ve eğlence. Çevredeki iyileşme nedeniyle araziden alınan ürün de büyük ölçüde arttı.

Alahake’de gaubau kender sanayiinin gelişiminden başka insanlar da faydalandı. Altay Gaubau Tea Co. Ltd.’in yönetim kurulu üyesi Liu Xiaoyu’nun Beijing Review’ya yaptığı açıklamaya göre, çiftçiler ve çobanlara geçici işler için 5 milyon yuandan (720 bin 970 ABD $) fazla ödeme yapıldı. Şimdi Zeng’in ekibinde 50’den fazla düzenli çalışan yer alıyor—ki bunun yüzde 70’ini yöre sakinleri, yüzde 50’sinden fazlasını etnik azınlıklar oluşturuyor. Ekim üssü, hasat zamanı boyunca, çevre bölgelerden de günlük 200 ila 400 yuan (29-58 ABD $) yevmiye ile çok sayıda çiftçi ve çobanı geçici işçi olarak istihdam ediyor.

Yöre sakinleri gelirlerini artırmak için yarı zamanlı işlere ek olarak daha fazla fırsata sahip. Eskiden çiftlik hayvanlarının dışkılarını temizlemeye para harcıyorlardı, bugün ise çay şirketi arazi verimliliğini artırmak için büyük miktarlarda gübreye ihtiyaç duyuyor. Sonuçta, gübre satışı sayesinde yetiştiricilerin yıllık geliri bin yuan (144 ABD $) arttı.

Ekolojinin iyileşmesiyle birlikte gaubau kender ekim üssü artık ünlü bir ulusal turizm noktasına dönüşmüş durumda. Artan sayıda turiste hizmet vermek ve bölge sakinlerini ortak zenginliğe yönlendirmek için kasaba yönetimi turizm sektörünün gelişimini hızlandırmaya büyük önem veriyor. Çiftçiler ve çobanları yerel özelliklere sahip restoran ve aile pansiyonları inşa etmeye teşvik etmeyi amaçlayan politikalar geliştiriliyor.

Zeng, sosyal medya hesabı üzerinden, gaubau kender ile ilgili haberler ve Gobi Çölü’nde dört mevsimin çekiciliğine dair videolar yayınlıyor, bağlı olduğu topraklara duyduğu sevginin bir ifadesi olarak.